مسیرهای ترانزیت از ایران به آسیای مرکزی و افغانستان در یک نگاه
افغانستان و جمهوری‌های آسیای مرکزی به دریای آزاد راه ندارند. برای بخش بزرگی از تجارت این کشورها، کوتاه‌ترین راه رسیدن به آب‌های آزاد از ایران می‌گذرد: از جنوب به خلیج فارس یا از شمال به دریای خزر. در این نوشته مسیرهای اصلی را مرور می‌کنیم و می‌گوییم چه عواملی مسیر مناسب هر محموله را تعیین می‌کند.
دو دریا، دو گروه بندر
خلیج فارس. کالای دریایی به بنادر جنوبی ایران می‌رسد که بزرگ‌ترین دروازه کانتینری آن بندرعباس است. از آنجا کالا با ریل یا کامیون به سمت شمال و شرق حرکت می‌کند.
دریای خزر. بنادر شمالی ایران مانند امیرآباد و انزلی از راه دریا به آکتائو در قزاقستان و ترکمن‌باشی در ترکمنستان وصل می‌شوند. بندر امیرآباد به شبکه ریلی کشور هم متصل است و همین امکان حمل ترکیبی دریایی–ریلی را فراهم می‌کند.
مرزهای اصلی
| مقصد | ریلی | جاده‌ای | دریایی |
|---|---|---|---|
| افغانستان | خط خواف–هرات | دوغارون، میلک | — |
| ترکمنستان | سرخس، اینچه‌برون | سرخس، لطف‌آباد | ترکمن‌باشی |
| تاجیکستان | از مسیر ترکمنستان و ازبکستان | از مسیر افغانستان | — |
| قزاقستان | اینچه‌برون | از مسیر ترکمنستان | آکتائو |
ریلی، جاده‌ای یا دریایی؟
هیچ شیوه‌ای همیشه بهترین نیست. انتخاب معمولاً به چهار پرسش برمی‌گردد:
- کالا چیست؟ کالای فله و سنگین با ریل به‌صرفه‌تر است و کالای حساس به زمان یا تحویل درب‌به‌درب با کامیون.
- حجم بار چقدر است؟ قیمت یک قطار کامل با یک کانتینر یا خرده‌بار بسیار فرق دارد.
- مقصد دقیق کجاست؟ گیرنده‌ای که کنار ترمینال ریلی است با گیرنده‌ای که از شبکه ریلی دور است برنامه حمل متفاوتی می‌خواهد.
- زمان تحویل چقدر قطعی است؟ زمان ترانزیت با فصل و وضعیت هر مرز تغییر می‌کند.
یک نکته فنی را هم بهتر است از ابتدا بدانید: عرض خط راه‌آهن ایران استاندارد (۱۴۳۵ میلی‌متر) است، اما راه‌آهن ترکمنستان، قزاقستان و همسایگانشان خط عریض (۱۵۲۰ میلی‌متر) دارد. در ایستگاه‌های مرزی بوژی واگن‌ها تعویض یا کالا به واگن دیگر منتقل می‌شود و این مرحله باید از پیش برنامه‌ریزی و رزرو شود.
برنامه‌ریزی یک محموله
کار فورواردر کنار هم گذاشتن همین اجزاست: رزرو ظرفیت در هر بخش مسیر، آماده‌سازی اسناد ترانزیت، هماهنگی انتقال میان شیوه‌های حمل و پیگیری کالا در مرز. اگر برای یکی از این مسیرها محموله‌ای دارید، مشخصات آن را برای ما بفرستید تا مسیر مناسب را پیشنهاد کنیم.